Trong kinh doanh, có những quyết định chỉ sau vài tháng đã cho thấy kết quả. Nhưng cũng có những lựa chọn phải mất nhiều năm mới biết mình đã đi đúng hướng hay chưa.

Điều khó nhất đối với người lãnh đạo không phải lúc nào cũng là thiếu thông tin. Đôi khi, họ có quá nhiều dữ liệu nhưng vẫn không biết nên tin vào tín hiệu nào, chấp nhận rủi ro nào và khi nào cần thay đổi quyết định.

Vì vậy, năng lực lãnh đạo không nên chỉ được đo bằng số lần một người lựa chọn đúng. Cần nhìn cả cách họ đưa ra quyết định và phản ứng khi thực tế khác với dự kiến.

Không phải quyết định nào cũng có thể chắc chắn ngay từ đầu

Một doanh nghiệp có thể đầu tư vào sản phẩm mới, mở thêm thị trường hoặc tuyển một vị trí quản lý quan trọng. Tại thời điểm quyết định, thông tin thường chưa đầy đủ và kết quả còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố bên ngoài.

Nếu chờ đến khi mọi thứ chắc chắn, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ cơ hội. Nhưng nếu hành động chỉ dựa trên trực giác, tổ chức có thể đặt quá nhiều nguồn lực vào một giả định chưa được kiểm chứng.

Bài toán của người lãnh đạo là phân biệt điều gì đã biết, điều gì đang giả định và điều gì vẫn chưa thể dự đoán.

Bốn bước để nâng cao chất lượng quyết định

1. Xác định đúng vấn đề.

Trước khi tìm giải pháp, hãy làm rõ vấn đề cần giải quyết. Doanh thu giảm có thể bắt nguồn từ lượng khách hàng mới, tỷ lệ chuyển đổi, giá trị đơn hàng hoặc tỷ lệ khách hàng quay lại. Mỗi nguyên nhân đòi hỏi một cách xử lý khác nhau.

2. Phân biệt dữ kiện với nhận định.

Một báo cáo, ý kiến của nhân viên hay kinh nghiệm cá nhân đều có thể cung cấp thông tin. Nhưng người lãnh đạo cần kiểm tra nguồn, thời điểm và giới hạn của từng thông tin trước khi sử dụng chúng làm cơ sở quyết định.

3. So sánh các phương án và cái giá phải trả.

Không nên chỉ hỏi phương án nào có lợi ích lớn nhất. Cần cân nhắc chi phí, thời gian, rủi ro, khả năng đảo ngược và những cơ hội khác có thể bị bỏ lỡ.

4. Xác định trước điều kiện cần xem xét lại.

Một quyết định tốt cần đi kèm các chỉ báo theo dõi. Nếu những giả định quan trọng không còn đúng, doanh nghiệp phải có cơ chế đánh giá lại thay vì tiếp tục đầu tư chỉ vì đã bỏ ra nhiều nguồn lực.

Sai lầm không phải lúc nào cũng đến từ quyết định thiếu thông minh

Một quyết định có thể hợp lý với thông tin tại thời điểm đưa ra nhưng vẫn tạo ra kết quả không mong muốn vì hoàn cảnh thay đổi.

Ngược lại, một quyết định thiếu cơ sở đôi khi vẫn đem lại kết quả tốt nhờ may mắn. Nếu chỉ nhìn kết quả cuối cùng, người quản lý có thể nhầm lẫn giữa năng lực và yếu tố ngẫu nhiên.

Đó là lý do doanh nghiệp cần đánh giá cả chất lượng quy trình ra quyết định: dữ liệu đã được kiểm tra chưa, các phương án có được cân nhắc không, rủi ro có được nhận diện và trách nhiệm có rõ ràng không?

Bài viết Make Better Strategic Decisions Amid Uncertainty trên Harvard Business Review cũng nhấn mạnh những thách thức khi lãnh đạo phải đưa ra lựa chọn chiến lược trong điều kiện thông tin không đầy đủ và môi trường biến động.

Người lãnh đạo cần biết khi nào nên thay đổi quan điểm

Một quyết định đã được công bố không có nghĩa phải được bảo vệ bằng mọi giá. Khi xuất hiện dữ liệu mới hoặc giả định ban đầu không còn phù hợp, điều chỉnh hướng đi có thể là biểu hiện của trách nhiệm chứ không phải sự yếu kém.

Điều quan trọng là thay đổi dựa trên lý do rõ ràng, có giải thích và có phương án tiếp theo.

Theo tôi, một người lãnh đạo đáng tin cậy không phải người tuyên bố mình luôn đúng. Đó là người có phương pháp suy nghĩ rõ ràng, sẵn sàng chịu trách nhiệm và đủ tỉnh táo để sửa quyết định khi bằng chứng cho thấy cần phải làm vậy.

Trong kinh doanh, không thể loại bỏ hoàn toàn sự bất định. Nhưng có thể nâng cao chất lượng cách chúng ta đối diện với nó.

Nguyễn Mạnh Hùng