HỌC ĐỂ CÓ BẰNG CẤP HAY HỌC ĐỂ LÀM ĐƯỢC VIỆC? KHOẢNG CÁCH CẦN ĐƯỢC NHÌN THẲNG

Một tấm bằng có thể giúp người trẻ bước qua vòng hồ sơ. Nhưng sau buổi phỏng vấn, sau những tuần đầu nhận việc, điều doanh nghiệp quan tâm lại là một câu hỏi khác: Người này thực sự làm được gì?

Đó là khoảng cách giữa việc có trình độ và việc có năng lực làm việc.

Bằng cấp là nền tảng, không phải điểm kết thúc

Giáo dục có vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức, tư duy và nền tảng nghề nghiệp. Không thể phủ nhận giá trị của bằng cấp, chứng chỉ hay quá trình học tập bài bản.

Tuy nhiên, môi trường làm việc đòi hỏi nhiều hơn khả năng ghi nhớ kiến thức.

Một nhân sự có thể hiểu nguyên lý quản trị nhưng chưa biết tổ chức công việc. Một người có ngoại ngữ tốt nhưng thiếu khả năng giao tiếp trong tình huống thực tế. Một sinh viên học tốt chuyên ngành nhưng lúng túng khi phải giải quyết vấn đề không có sẵn trong giáo trình.

Điều đó không có nghĩa chương trình đào tạo không có giá trị. Nó cho thấy kiến thức cần được chuyển hóa thành năng lực thông qua thực hành, trải nghiệm và phản hồi.

Doanh nghiệp cần người biết giải quyết vấn đề

Trong công việc, năng lực thường thể hiện qua những hành động rất cụ thể:

• Biết tiếp nhận và phân tích yêu cầu.
• Biết đặt câu hỏi khi chưa hiểu vấn đề.
• Biết lập kế hoạch và quản lý thời gian.
• Biết phối hợp với đồng nghiệp.
• Biết sử dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả.
• Biết chịu trách nhiệm với kết quả của mình.

Đây không phải những kỹ năng chỉ dành cho người đã đi làm lâu năm. Người học có thể bắt đầu rèn luyện từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

OECD trong nghiên cứu về kinh tế Việt Nam đã chỉ ra những thách thức liên quan đến sự phù hợp giữa kỹ năng được đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục và thị trường lao động.

Người học cần chủ động xây dựng năng lực nghề nghiệp

Thay vì chỉ hỏi ngành học nào dễ xin việc, người học nên đặt thêm những câu hỏi:

Mình có thể làm được những công việc cụ thể nào sau khi tốt nghiệp? Ngành này yêu cầu kỹ năng gì? Có cơ hội thực tập hay trải nghiệm thực tế không? Những năng lực nào cần được bổ sung ngoài chương trình chính khóa?

Một lựa chọn học tập tốt không chỉ nằm ở tên trường hay tên ngành. Nó cần phù hợp với năng lực, sở thích, điều kiện cá nhân và hướng phát triển nghề nghiệp.

Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ và AI thay đổi cách làm việc, khả năng học hỏi liên tục ngày càng quan trọng. Người trẻ không thể chỉ dựa vào những kiến thức đã học trong một giai đoạn rồi sử dụng suốt cả sự nghiệp.

Nhà trường và doanh nghiệp cần cùng tham gia

Nhà trường có thế mạnh về nền tảng kiến thức và phương pháp đào tạo. Doanh nghiệp hiểu rõ yêu cầu công việc và những vấn đề phát sinh trong thực tế.

Khi hai bên có sự phối hợp, người học có cơ hội tiếp cận tình huống thực tế, thực tập đúng chuyên môn và hiểu rõ hơn yêu cầu của nghề nghiệp.

Đây không phải trách nhiệm riêng của một phía. Người học cũng phải chủ động trải nghiệm, tự đánh giá năng lực và bổ sung những gì còn thiếu.

Giá trị của giáo dục nằm ở khả năng mở ra con đường

Một nền giáo dục tốt không chỉ giúp người học sở hữu một văn bằng. Giá trị sâu xa hơn là giúp họ biết tư duy, biết thích nghi, biết làm việc và có khả năng tiếp tục phát triển khi môi trường thay đổi.

Bằng cấp có thể mở cánh cửa đầu tiên. Năng lực thực tế mới quyết định người học đi được bao xa.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là học ở đâu, học ngành gì, mà còn là sau quá trình học tập, mỗi người có thể tạo ra giá trị gì cho bản thân, tổ chức và xã hội.

Nguyễn Mạnh Hùng