Có một câu hỏi mà nhiều gia đình chỉ thực sự quan tâm khi con chuẩn bị tốt nghiệp: sau nhiều năm học tập, người trẻ có thể làm được những công việc gì?

Bằng cấp vẫn có giá trị. Nó thể hiện quá trình đào tạo và có thể là điều kiện bắt buộc đối với nhiều vị trí. Nhưng bằng cấp không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ khả năng giải quyết công việc trong thực tế.

Khoảng cách giữa những gì người học biết và những gì doanh nghiệp cần có thể trở thành một trong những thách thức lớn nhất khi bước vào thị trường lao động.

Học xong không đồng nghĩa với sẵn sàng làm việc

Một người trẻ có thể nắm vững kiến thức chuyên ngành nhưng chưa quen xử lý tình huống, làm việc với khách hàng, phối hợp trong nhóm hoặc quản lý thời gian.

Điều đó không nhất thiết có nghĩa chương trình học thất bại. Nó cho thấy năng lực nghề nghiệp cần được hình thành từ nhiều thành phần: kiến thức, thực hành, kỹ năng giao tiếp và khả năng học hỏi khi môi trường thay đổi.

Báo cáo *ECD Economic Surveys: Viet Nam 2025 thảo luận về sự chưa tương thích giữa đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp, đồng thời nhấn mạnh vai trò của việc điều chỉnh chương trình học và tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo với người sử dụng lao động.

Doanh nghiệp tuyển người dựa trên điều gì?

Tùy vị trí, nhà tuyển dụng có thể quan tâm đến chuyên môn, chứng chỉ, kinh nghiệm, khả năng sử dụng công nghệ và những kỹ năng có thể áp dụng ngay vào công việc.

Với một số ngành, bằng cấp và giấy phép chuyên môn là yêu cầu không thể thay thế. Với những vị trí khác, năng lực thể hiện qua dự án, bài thực hành hoặc kết quả công việc cũng có thể đóng vai trò quan trọng.

Vì vậy, không nên đặt bằng cấp và kỹ năng vào thế đối lập. Vấn đề là người học cần biết mình đang theo đuổi loại công việc nào và cần đáp ứng những tiêu chuẩn gì.

Ba năng lực người trẻ nên phát triển từ sớm

Thứ nhất, khả năng giải quyết vấn đề.

 Người học cần biết xác định vấn đề, tìm thông tin đáng tin cậy, cân nhắc phương án và giải thích vì sao mình lựa chọn một cách xử lý.

Thứ hai, năng lực giao tiếp và phối hợp.

Trong môi trường làm việc, kết quả thường phụ thuộc vào khả năng trao đổi rõ ràng, tiếp nhận phản hồi và phối hợp với những người có vai trò khác nhau.

Thứ ba, khả năng tự học.

Kiến thức chuyên môn có thể thay đổi cùng công nghệ và thị trường. Người có phương pháp học tập tốt sẽ chủ động cập nhật năng lực thay vì chỉ dựa vào những gì đã học trước đó.

Giáo dục nên gắn với công việc như thế nào?

Các cơ sở đào tạo có thể tăng cường dự án thực tế, thực tập có hướng dẫn và hợp tác với doanh nghiệp để người học hiểu rõ yêu cầu nghề nghiệp.

Doanh nghiệp cũng có thể đóng góp bằng cách chia sẻ nhu cầu kỹ năng, tham gia xây dựng tình huống thực hành và đưa ra phản hồi về chất lượng đầu ra.

Về phía người học, việc xây dựng hồ sơ dự án, tham gia hoạt động thực tế và tìm hiểu công việc từ sớm giúp họ nhận diện khoảng cách năng lực của bản thân.

Đừng chọn một con đường chỉ vì tên gọi của tấm bằng

Một lựa chọn học tập tốt không chỉ trả lời câu hỏi “Tôi sẽ nhận được bằng gì?”, mà còn cần trả lời “Tôi sẽ có thể làm được gì sau khi hoàn thành chương trình?”.

Điều này đặc biệt quan trọng khi gia đình cân nhắc học đại học, học nghề hoặc du học. Mỗi con đường có thể phù hợp với một mục tiêu và năng lực khác nhau.

Theo tôi, giá trị của giáo dục được thể hiện rõ hơn khi kiến thức có thể chuyển hóa thành năng lực, năng lực tạo ra kết quả và người học có khả năng tiếp tục phát triển trong một thị trường lao động luôn thay đổi.

Nguyễn Mạnh Hùng