Trong các cuộc trò chuyện về đầu tư, tôi thường nghe những câu hỏi như:
“Mua gì bây giờ?”
“Ngành nào sắp tăng?”
“Cơ hội nào có thể nhân đôi tài sản?”
Nhưng có một câu hỏi khác ít hấp dẫn hơn rất nhiều:
“Nếu tôi sai thì tôi mất bao nhiêu?”
Tôi cho rằng đây mới là một trong những câu hỏi quan trọng nhất trước khi xuống tiền.
Bởi đầu tư không chỉ là bài toán kiếm được bao nhiêu.
Nó còn là bài toán:
nếu sai, chúng ta còn bao nhiêu vốn để tiếp tục?
Không có khoản đầu tư nào hoàn toàn không có rủi ro
Investor.gov của Ủy ban Chứng khoán Mỹ nhấn mạnh rằng mọi khoản đầu tư đều có mức độ rủi ro nhất định; việc lựa chọn tài sản cần gắn với thời hạn đầu tư và khả năng chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư.
Điều này nghe rất cơ bản.
Nhưng trong thực tế, con người thường đánh giá một cơ hội dựa trên lợi nhuận kỳ vọng trước khi nghĩ đến mặt còn lại của phương trình.
Ví dụ:
“Có thể lợi nhuận 30%.”
Nghe rất hấp dẫn.
Nhưng cần hỏi tiếp:
“Xác suất mất 30% là bao nhiêu?”
“Trong trường hợp xấu nhất thì sao?”
“Thanh khoản thế nào?”
“Có thể bán khi cần tiền không?”
“Điều gì khiến giả định ban đầu trở nên sai?”
Chỉ khi trả lời được những câu hỏi đó, chúng ta mới thực sự đang phân tích một khoản đầu tư.
Đa dạng hóa không phải là mua càng nhiều càng tốt
Diversification thường được dịch là đa dạng hóa.
Nguyên tắc cơ bản là không đặt toàn bộ vốn vào một tài sản hoặc một nhóm tài sản có cùng rủi ro. Investor.gov cho rằng đa dạng hóa có thể giúp giảm tác động của việc một khoản đầu tư hoạt động kém, dù nó không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro thị trường.
Nhưng đa dạng hóa không có nghĩa:
Có 20 khoản đầu tư là an toàn hơn 5 khoản.
Nếu 20 khoản đầu tư đều phụ thuộc vào cùng một yếu tố, danh mục thực chất vẫn có thể rất tập trung.
Ví dụ:
20 doanh nghiệp nhưng đều phụ thuộc vào cùng một thị trường.
10 tài sản nhưng cùng chịu ảnh hưởng bởi một biến động lãi suất.
5 dự án nhưng đều phụ thuộc vào một nhóm khách hàng.
Số lượng không quyết định mức độ đa dạng.
Mức độ khác nhau về nguồn rủi ro mới quan trọng.
Một khoản đầu tư cần được nhìn từ nhiều phía
SEC khuyến nghị nhà đầu tư thực hiện due diligence — tìm hiểu và thẩm định thông tin trước khi quyết định đầu tư, đặc biệt với các khoản đầu tư vào doanh nghiệp giai đoạn đầu.
Tôi thường hình dung việc này như một cuộc kiểm tra chéo.
Đừng chỉ hỏi:
“Cơ hội này có gì tốt?”
Hãy hỏi đồng thời:
1. Tiền sẽ được tạo ra từ đâu?
Doanh thu?
Cổ tức?
Lãi suất?
Tăng giá tài sản?
Hay kỳ vọng bán lại cho một nhà đầu tư khác?
Nếu câu trả lời không rõ, lợi nhuận kỳ vọng cũng khó có nền tảng.
2. Điều gì có thể khiến kế hoạch thất bại?
Đây thường là câu hỏi bị bỏ qua.
Nhưng đôi khi, phần quan trọng nhất của một khoản đầu tư lại nằm trong những điều có thể khiến nó sai.
3. Ai đang chịu trách nhiệm vận hành?
Đặc biệt với đầu tư vào doanh nghiệp, chất lượng đội ngũ quản lý có thể quyết định cách vốn được sử dụng.
4. Tôi có thể thoát khỏi khoản đầu tư này như thế nào?
Thanh khoản là một phần của rủi ro.
Một tài sản có thể rất hấp dẫn trên giấy nhưng trở thành vấn đề nếu nhà đầu tư cần tiền ngay mà không thể bán với mức giá hợp lý.
Đừng nhầm lợi nhuận cao với hiệu quả đầu tư cao
Một khoản đầu tư mang lại 40% nghe rất ấn tượng.
Nhưng nếu để có 40% đó, nhà đầu tư phải chịu khả năng mất 70%, câu chuyện đã khác.
SEC cũng cảnh báo về những lời mời đầu tư hứa hẹn lợi nhuận rất cao nhưng rủi ro thấp hoặc “được đảm bảo”. Đây là một trong những dấu hiệu thường gặp của các chương trình đầu tư đáng ngờ.
Trong investment, câu:
“Không thể mất tiền.”
gần như luôn đáng để chúng ta dừng lại và hỏi thêm.
Bởi lợi nhuận và rủi ro không thể bị tách hoàn toàn khỏi nhau.
Bảo toàn vốn là một chiến lược, không phải sự sợ hãi
Có một quan niệm khá phổ biến:
Nhà đầu tư giỏi là người dám chấp nhận rủi ro.
Tôi nghĩ cần nói chính xác hơn:
Nhà đầu tư trưởng thành là người biết rủi ro nào đáng chấp nhận.
Không phải mọi rủi ro đều tạo ra phần thưởng tương xứng.
Có rủi ro đến từ biến động thị trường.
Có rủi ro đến từ mô hình kinh doanh.
Có rủi ro pháp lý.
Có rủi ro thanh khoản.
Có rủi ro quản trị.
Có rủi ro do chính nhà đầu tư không hiểu tài sản mình đang mua.
Không thể loại bỏ tất cả.
Nhưng có thể nhận diện chúng trước khi xuống tiền.
Một khoản đầu tư tốt phải trả lời được hai câu hỏi
Tôi thường muốn tách một quyết định đầu tư thành hai câu:
Câu hỏi 1: Nếu đúng, tôi có thể kiếm được gì?
Câu hỏi 2: Nếu sai, tôi mất gì và có thể phục hồi hay không?
Nếu chỉ trả lời được câu đầu tiên, đó mới là kỳ vọng.
Khi trả lời được cả hai, chúng ta mới bắt đầu có một kế hoạch.
Bởi mục tiêu cuối cùng của đầu tư không phải là chiến thắng trong một thương vụ.
Mà là có đủ vốn, đủ kỷ luật và đủ khả năng để tiếp tục tham gia vào những cơ hội tiếp theo.
Nguyễn Mạnh Hùng
